Chuyện cái van Dung Quất

Một hôm em đọc BBC, thấy cái tin nhà máy Dung Quất tạm ngừng hoạt động chỉ vì một cái van. Google mấy phát thì ra một ít thông tin, không hoàn toàn là đủ nhưng cũng tạm để biết cái van này nằm chỗ nào, chức năng ra sao, mà gây nên hậu quả lớn như thế. Chuyện nguyên nhân vì sao cái van hỏng thì có lẽ phải chờ họ tháo van ra xem xét, tuy nhiên sau đó họ có công bố cái nguyên nhân hay không thì đó là chuyện khác.

Google cũng đưa ra một bài viết của ông Lê Quốc Trinh, chuyên gia khai khoáng, kỹ sư tư vấn Canada. Ông này tự nhận là lấy tin trên các báo trong nước và đã đưa ra một loạt những tuyên bố hùng hồn nhưng trớt quớt. Vì sao vậy, có thể vì ông Trinh hoặc là thiếu kiến thức, kinh nghiệm về lọc hóa dầu (refinery processes), cũng có thể vì ông Trinh đã quá vội vã, không tìm hiểu vấn đề trước khi đưa ra các tuyên bố của mình, cũng có thể là do cả hai nguyên nhân. Em nghĩ chuyên gia phải là người hiểu biết sâu về chuyên môn, về vấn đề mình đang bàn, và trước khi đưa ra nhận định, kết luận, tuyên bố, chỉ trích vv… thì họ phải tìm hiểu vấn đề một cách cẩn thận. Hay là trong lĩnh vực khai khoáng bên Canada, các chuyên gia có cách làm việc khác?

Một trong những chỉ trích của ông Trinh là sao không bypass. Tới giờ phút này, ông Trinh vẫn đinh ninh là cái van nào cũng bypass được. Rồi ông còn chỉ trích tại sao không mua van dự phòng cất trong kho, khi hư thì đem ra xài. Để cho mọi người dễ hình dung, em xin đi theo trình tự sau.

1. Cái van nằm ở đâu, hình thù của nó ra sao?

2. Biết nó nằm ở đâu rồi, có bypass được không?

3. Còn chuyện mua đồ sơ cua (secours) thì sao?

1. Cái van nằm ở đâu, hình thù của nó ra sao?

Cụ thể, báo Tuổi Trẻ đưa tin “sự cố kỹ thuật hỏng thiết bị van tại cụm thiết bị tái sinh xúc tác thuộc phân xưởng cracking xúc tác (RFCC)”  và “Trước đó, tổ hợp nhà thầu Technip đã hút toàn bộ chất xúc tác ở cụm thiết bị tái sinh xúc tác để phục vụ việc tháo thiết bị van bị hỏng. Thiết bị van bị hỏng này có chiều dài 8,8m, rộng 0,8m, sản xuất tại Ý.”

Để bà con không trong nghề dễ hiểu, cái RFCC được ví như trái tim của nhà máy lọc dầu.  Người ta có lý do khi nói như vậy, nghĩa là khi RFCC tèo thì cả nhà máy cũng tèo theo. Cũng như trái tim, cái RFCC này nó có nhiều van, trong đó có những cái rất quan trọng.

Dựa vào thông tin kích thước dị thường của cái van, và hậu quả của việc nó bị hư hỏng gây nên, có thể dự đoán rằng cái van này là một bộ phận quan trọng của cụm thiết bị RFCC, chứ hổng phải là một cái van thông thường.  Vì sao em nói zậy, bởi vì mấy van thông thường có chiều dài gấp vài lần đường kính. Trong khi đó, cái này có chiều dài gấp 11 lần đường kính lận!.

Trong công nghệ cracking xúc tác (FCC) thì chỉ có vài lựa chọn mà thôi, đó là mua bản quyền của ai. Trong sách Handbook of Refinery Processes thì có liệt kê 3 bản quyền của Mỹ và 1 của Viện Dầu mỏ Pháp, (một số tài liệu khác kể thêm bản quyền công nghệ của ABB). Với việc Technip là nhà thầu chính thì có thể đoán rằng họ dùng bản quyền công nghệ của Viện Dầu mỏ Pháp. Bản quyền của Viện này có dùng một cái van gọi là plug valve, có kích thước phù hợp với tin đăng trên Tuổi Trẻ.

Sau đây là hình cuốn sách.

Vị trí cái van nằm ở đây, là cái cục đo đỏ, nằm trong cái bồn tái tạo xúc tác, trên bản vẽ mô tả công nghệ Fluid RFCC Process theo bản quyền của Stone & Webster–INSTITUT FRANÇAIS DU PÉTROLE .

Vị trí cái van coi như đã rõ, vậy còn cấu tạo, chức năng của cái van thì sao. Cái van này có hình dáng giống như dương vật với cái đầu có khấc (xin lỗi một số độc giả). Ngoài ra, nó còn rỗng ruột, cho phép một luồng khí nóng thường trực phun ra. Trên bản vẽ, dù là bản vẽ sơ đồ, người ta cũng thể hiện nó rỗng ruột. Nói thì dài dòng, coi cái hình cho nó dễ hiểu.

Chức năng của van này, theo báo Thanh Niên là “van điều chỉnh lưu lượng xúc tác (dạng bột) vận chuyển khí từ bậc tái sinh thứ nhất lên tầng tái sinh thứ hai bằng dòng khí nâng”.

Cập nhật tối 20 tháng 9

Các chuyên gia Tổ hợp nhà thầu Technip và các nhà thầu liên quan đang chuẩn bị lắp đặt tạm chiếc van vừa được sửa chữa vào phân xưởng Cracking xúc tác, nhà máy lọc dầu Dung Quất trong sáng 20-9 – Ảnh: Minh Thu

http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=338000&ChannelID=11

2. Biết nó nằm ở đâu rồi, có bypass được không

Bypass là cái gì ? Với một cái van điều khiển (control valve), người ta thường lắp thêm đường bypass, để khi sửa chữa, thay thế nó thì vẫn có thể hoạt động được. Sơ đồ bypass được minh họa dưới đây, trong trường hợp vận hành bình thường, lưu lượng được điều tiết tự động qua van theo đường xanh. Khi cần thay thế, sửa chữa van điều khiển CV, các van 1 và 2 được đóng lại, lưu chất sẽ đi qua van 3 theo đường màu đen.

Bypass còn được ứng dụng cho các bộ lọc (filter/strainer), thiết bị đo lưu lượng (flow meter), thiết bị trao đổi nhiệt (heat exchanger), bẫy hơi nước (steam trap), máy trộn (mixer/agitator), bồn chứa (tank/receiver) vv… cũng bằng cách đi tắt qua thiết bị như vậy.

Bây giờ mình đã biết cái van hư của Dung Quất nằm ở đâu, cấu tạo ra sao rồi thì câu hỏi có bypass được không trở nên ngớ ngẩn. Có lẽ ông chuyên gia khai khoáng Lê Quốc Trinh đã quá bộp chộp, nên chưa gì đã đòi bypass, chỗ này ông nên rút kinh nghiệm.

3. Còn chuyện mua đồ sơ cua thì sao?

Cũng theo báo Thanh Niên, cái van này do công ty Remosa bên Ý sản xuất. Trong hình cái van bên trên, bác nào dân trong nghề cũng có thể nhìn ra cái logo hàng Remosa trên mũ và trên mông hai người mặc đồng phục xanh. Đây là một công ty rất có uy tín trong lĩnh vực sản xuất van cho thiết bị cracking xúc tác (FCC). Họ làm cả hai loại van cho FCC là sliding và plug (loại dùng ở Dung Quất).

Bây giờ em xin nói chuyện mua đồ sơ cua. Trong nhà các bác, bác nào cẩn thận thì mua vài cái bóng đèn, cầu chì để khi cần thì thay thế. Nhưng em chưa biết ai mua cái cầu dao tổng để dành trong nhà phòng khi hữu sự hết, mặc dù ai cũng biết rằng, thiếu một bóng đèn thì không đến nỗi nào, cầu dao tổng mà hư thì cả nhà tối thui, máy lạnh cũng tèo mà quạt máy cũng không quay, đồ ăn trong tủ lạnh cũng có nguy cơ chuyển vô thùng rác. Vì sao vậy, cái gì đằng sau cái quyết định mua bóng đèn mà không mua cầu dao?

Thứ nhất đó là độ tin cậy. Cái cầu dao tổng có độ tin cậy cao, ít khi hư (chứ hổng phải là không hư) nên ít ai nghĩ tới chuyện mua một cái để dành.

Thứ hai, đó là giá cả. Vì cái cầu dao tổng nó đắt tiền, chứ nếu mà re rẻ thì có khi mua cả hộp để trong nhà.

Tương tự như vậy, với cái van rất là đắt tiền đó, có độ tin cậy đó, thì hiếm có ai mua dự phòng. Ngay cả nhà sản xuất, nếu bán được thêm một cái van dự phòng thì kiếm được bộn tiền, họ cũng không đề nghị làm như vậy. Thông thường, nhà sản xuất với kinh nghiệm của mình, đề nghị một danh sách một số phụ tùng cần mua, những cái được biết trước, có thể dự đoán được là sẽ hao mòn trong khi vận hành. Ví dụ bạn mua xe thì danh sách phụ tùng có thể là bố thắng (phanh), bugi, vỏ xe vv… hiếm có nhà sản xuất xe nào lại đề nghị khách hàng mua một cái động cơ dự phòng, khi khách hàng chỉ mua có một chiếc xe.

Tuyên bố kiểu ông Trinh, khác nào lại nói với người có xe bị hư máy, người có nhà bị hư cầu dao tổng rằng, thấy chưa, lẽ ra phải mua động cơ dự phòng, lẽ ra phải mua cầu dao sơ cua. Em thì em không dám đâu, người hư xe đang bực, lại đang cầm cái cờ lê, người bị hư cầu dao tổng đang cầm cái tua nơ vít.